บทบาทของครูกับงานวิจัยสู่ชุมชน "กรณีศึกษาปลาในลำน้ำมูล"
เขียนโดย Webmaster วันพุธที่ 16 กันยายน 2009 เวลา 21:48 น.
หัวข้อวิจัย : ความหลากหลายทางชีวภาพในท้องถิ่นแบบมีส่วนร่วมกับชุมชน กรณีศึกษาความหลากหลาย
ของปลาในลำน้ำมูล อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์
The Study of Local Biodiversity People Acase Study Various Fishes in Lamnam Mun,
Stuk, Buri Ram.
ผู้วิจัย : สมพรรณ พรหมพันธ์ใจ ตำแหน่งครูชำนาญการพิเศษ
: โรงเรียนสตึก อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์
ปีการศึกษา : 2551
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาความหลากหลายของปลาในลำน้ำมูล อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ ศึกษาคุณภาพน้ำในลำน้ำมูล และเพื่อให้นักเรียนได้มีส่วนร่วมในการศึกษาความหลากหลายของปลาในลำน้ำมูล อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ ทำการวิจัยระหว่างเดือน พฤษภาคม - ตุลาคม 2551
การวิจัยเน้นกระบวนการแสวงหาความรู้แบบมีส่วนร่วม ดำเนินการตามขั้นตอน ด้วยการลงสำรวจสภาพทั่วไปของชุมชน แบ่งกลุ่มออกสำรวจ กำหนดสิ่งที่ต้องสำรวจ ออกสำรวจลำน้ำมูล เก็บรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลและสรุปผล ประกอบกับการสอบถาม สัมภาษณ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่นและการประชาคม
ผลการวิจัยกรณีศึกษาความหลากหลายของปลาในลำน้ำมูล พบปลาทั้งสิ้น 100 ชนิด จัดเป็นครอบครัวหรือวงศ์ ได้ 21 วงศ์ เรียงตามลำดับ ดังนี้ วงศ์ปลาตะเพียน ปลาสร้อย และปลาซิว (Family Cyprinidae) พบปลา 40 ชนิด วงศ์ปลากด และปลาแขยง (Family Bagridae) พบปลา 11 ชนิด วงศ์ปลาหมู (Family Cobitidae) วงศ์ปลาสลิด และปลากัด (Family Belontiidae) พบปลาจำนวน 7 ชนิด วงศ์ปลาเนื้ออ่อน (Family Siluridae) พบปลาจำนวน 6 ชนิด วงศ์ปลาสวาย และปลาสังกะวาด (Family Pangasiidae) พบปลาจำนวน 5 ชนิด วงศ์ ที่พบปลาจำนวน 3 ชนิด ได้แก่ วงศ์ปลากราย (Family Notopteridae) วงศ์ปลาช่อน (Family Channidae) และวงศ์ปลาปักเป้า (Family Tetraodontidae) วงศ์ที่พบปลาจำนวน 2 ชนิด ได้แก่
วงศ์ปลากระจก และปลาแป้นแก้ว (Family Ambassidae) วงศ์ปลาหมอช้างเหยียบ (Family Nandidae) และวงศ์ปลากระทิง (Family Mastacembelidae) ส่วนวงศ์ที่พบปลาเพียงชนิดเดียวได้แก่ วงศ์ปลาหลังเขียว (Family Clupeidea) วงศ์ปลาดุก (Family Clariidae) วงศ์ปลากระทุงเหว (Family Belonidae) วงศ์ปลาบู่ (Family Eleotrididae) วงศ์ปลาหวีเกศ (Family Schilbeidae) วงศ์ปลาหมอ (Family Anabantidae) วงศ์ปลานิล (Family Cichlidae) วงศ์ปลาไหล (Family Synbranchidae) และวงศ์ปลาลิ้นหมา (Family Soleidae)
ผลการศึกษาคุณภาพน้ำในลำน้ำมูลอำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ พบว่า ลำน้ำมูลมีคุณภาพน้ำเป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐาน กล่าวคือ สีเป็นไปตามธรรมชาติ อุณหภูมิ 24.3- 26.1 องศาเซลเซียส ค่าความโปร่งใส 33.1-48.1 เซนติเมตร ค่าความขุ่น 54.1-64 NTU ปริมาณออกซิเจน ที่ละลายน้ำ 5.47-7.56 มิลลิกรัมต่อลิตร ค่าความเป็น กรด-เบส 6.57-6.62 นักเรียนได้มีส่วนร่วมจำแนกพันธุ์ปลา และวิเคราะห์คุณภาพของน้ำ ได้ฝึกทักษะ
กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ มีการปฏิสัมพันธ์ภายในกลุ่ม นักเรียนมีส่วนร่วมในการเรียนรู้ธรรมชาติของลำน้ำมูล ทำให้นักเรียนได้รับความรู้เกี่ยวกับน้ำมูล และความสำคัญของน้ำ ได้รับความรู้เกี่ยวกับสถานการณ์ลำน้ำและชุมชน นักเรียนมีจิตสำนึกในการอนุรักษ์น้ำมูลมากขึ้น ผลการประเมินที่ระดับความคิดเห็นมากที่สุด คิดเป็นร้อยละ 100
ชุมชนที่เข้ามามีส่วนร่วมในการวิจัยในครั้งนี้ ได้แก่ ชุมชนกุดชุมแสง ชุมชนสวายสอ ชุมชนบ้านประมง ชุมชนท่าเรือ และชุมชนท่าม่วง ซึ่งในชุมชนดังกล่าวมีภูมิปัญญาท้องถิ่น
ผู้นำท้องถิ่น ประชาชนทั่วไป ได้ร่วมกรอกแบบสอบถาม ให้สัมภาษณ์ ให้ข้อมูลเกี่ยวกับปลา พร้อมกับได้แสดงความคิดเห็นร่วมกับประมงอำเภอ และนักวิชาการเกษตร อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์
ภาพประกอบการวิจัย
 ความหลากหลายทางชีวภาพของปลาในลำน้ำมูล ช่วงอำเภอสตึก |  ปลาสร้อยนกเขา (ขาวอีไท) (Osteochilus Hasselti) |
 ปลาหมูข้างลาย (Syncrossus helodes) |  ปลาบู่ทราย (Oxyeleotris mamoratus) |
 ปลาพรม (ปลานกเขา) (Osteochilus melanopleura) |  ปลาดุมชี /ปลากะเติ๊บดำ (Nandus oxyrhynchus) |
 ปลาปีกไก่ (Kryptopterus cheveyi) |  ปลากระสูบจุด/ปลาสูด (Hampala bispars) |
 ปลาสยุมพร /ปลาเซียม (Ompok krattensis) |  เก็บตัวอย่างน้ำเพื่อนำไปวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ |
 นักเรียนออกเก็บข้อมูลร่วมกับชุมชน |  นร.เก็บตัวอย่างปลาในตลาดสด |
 นร.วัดหาคุณภาพของน้ำจากแม่น้ำมูล |  นร.เก็บข้อมูล/สัมภาษณ์นักวิชาการประมงอ.สตึก |
 นร.เก็บข้อมูลจากภุมิปัญญาชาวบ้านด้านปลา |  นายเล็ม วงศ์เมือง อายุ 65 ปี อาชีพหาปลาในลำน้ำมูล |
แหล่งข้อมูลอ้างอิง : สมพรรณ พรหมพันธ์ใจ ตำแหน่งครูชำนาญการพิเศษ โรงเรียนสตึกสพท.บุรีรัมย์ เขต 4